St. Odulphuspad: Pelgrimeren in Zuidwest-Friesland

Voor een pelgrimage hoef je niet naar Santiago, Rome, Jeruzalem, Mekka of Trondheim te lopen. Pelgrimeren kan ook heel goed in Nederland. Afgelopen zomer wandelde ik het Pelgrimspad en dat smaakte naar meer. Blij verrast was ik toen ik uitgenodigd werd om te komen pelgrimeren in Waterland van Friesland over het St. Odulphuspad. Het komt precies op het juiste moment, ik zit in een enorme hectische periode en aan de vooravond van een aantal grote stappen in mijn bedrijf. Even vertragen en tijd nemen is op dit moment het beste dat ik kan doen.

Wie was St. Odulphus eigenlijk?

Voor ik aan mijn driedaagse pelgrimage begin, duik ik eerst even in het verleden van de man in wiens voetsporen ik treed op het St. Odulphuspad. Odulphus is een Frankische geestelijke van de Rooms-Katholieke kerk, geboren in Oirschot. Na zijn priesterschap in de Oirschotse parochie, vertrekt hij naar Utrecht om het klooster in te gaan. Van daaruit wordt hij uitgezonden naar Friesland waar hij als missionaris gaat werken. Odulphus sticht in Stavoren een kapittel waaruit later een Benedictijnerklooster voortkwam dat naar hem werd vernoemd. Maar daar bleef het niet bij, er werden in zijn naam vele kloosters en uithoven gesticht, die een grote impact hadden op de ontwikkeling van dit deel van Friesland. Hij bood de Friezen houvast, troost en invulling van het leven. Als ‘Apostel der Friezen’ werd hij heilig verklaard.

Het St. Odulphuspad

Je kunt nu in de voetsporen treden van St. Odulphus op het St. Odulphuspad, een wandelroute van ruim 260 kilometer. De route bestaat uit 15 etappes tussen de 15 en 21 kilometer. Elke etappe heeft een bijpassende Latijnse naam zoals Novice, Moenia Perlae en Campanarium. Er is een handzame routegids met achtergrondinformatie, praktische informatie en overzichtskaartjes. Het St. Odulphuspad is ook te volgen met de app RoutAbel op je smartphone of aan de hand van het wandelknooppuntennetwerk van Zuidwest- en Noordwest-Friesland. De routes via het wandelknooppuntennetwerk kunnen soms een stukje afwijken van de routes in de app. Op iedere etappe kun je een stempel halen, met een volle stempelkaart kun je een mooi aandenken aan je pelgrimage aanvragen.

Ik heb een driedaagse pelgrimage gedaan op het St. Odulphuspad, waarbij ik drie verschillende etappes heb gelopen om in korte tijd de veelzijdigheid van deze route te kunnen ontdekken. 

  • Dag 1: Etappe 8 Tumulus, 19 kilometer
  • Dag 2: Klein deel van etappe 5 Bellum en etappe 5 Moenia Perlae, 17,5 kilometer
  • Dag 3: Etappe 13 Campanarium, 19 kilometer

Tussen de verschillende etappes heb ik het uitstekende ov-netwerk van Arriva bussen en trein gebruikt.

Dag 1: Tumulus

Onderweg naar mijn startpunt in Oudemirdum lees ik dat Tumulus vrij vertaald `heuvel` betekent. Heuvels in Friesland grinnik ik, dat wil ik zien! Oudemirdum is een dorpje in Gaasterland. Hoewel ik al vaak te horen heb gekregen dat ik een keer in Gaasterland moest gaan wandelen, was het er nog niet van gekomen. Wat maakt Gaasterland zo bijzonder? Zijn het de heuvels of is er meer? Ik ga het ontdekken!

In Oudemirdum word ik ontvangen door Geertje in het bezoekerscentrum Mar & Klif. Het bezoekerscentrum is vanwege corona gesloten, maar ze maken voor mij een uitzondering. In het bezoekerscentrum wordt het verhaal verteld over het Nationaal Landschap Zuidwest Fryslân. Ik maak een reis door de tijd en wandel door een ijsgrot waar de geschiedenis van het landschap verteld wordt. Ik leer dat er in de voorlaatste ijstijd de keileemruggen ontstonden door het opstuwende ijs. Die keileemruggen werden later overdekt met stuifzand en om dat zand vast te leggen plantte Staatsbosbeheer in het begin van de 20e eeuw bossen aan. 

De keileemruggen waren een natuurlijke zeewering voor, toen nog de Zuiderzee, en nu het IJsselmeer. Er zijn hier langs de kust zelfs kliffen te vinden lees ik, hoe bijzonder!

Het is tijd om op pad te gaan en met eigen ogen te ervaren waarom dit gebied zo bijzonder is. De route start bij de kerk, bij het St. Odulphuspad informatiepaneel. Geertje loopt nog gezellig een stuk mee en al vrij snel wandelen we in het bos en merk ik dat de weg stijgt. Geertje legt uit dat deze hoogteverschillen zijn ontstaan door het ijs en wijst me op verschillende reliëfs in de omgeving. Het landschap doet me denken aan Twente!

Wanneer we weer bij de doorgaande weg aankomen neemt Geertje afscheid. Ik wandel alleen verder als pelgrim. Een fikse hagelbui gecombineerd met natte sneeuw zorgt ervoor dat ik diep in mijn jas duik. De komende dagen gaan guur worden, maar ik laat me niet kennen en stap stevig door. Gelukkig is het een korte bui en schijnt al snel de zon weer. Ik loop over een mooi pad tussen de graslanden door richting het Rijsterbos. Hier kom ik langs een prehistorisch steengraf. Het is een soort Hunebed, maar dan in de vorm van een steenkist.

Het Rijsterbos is een populair wandelbos en in het weekend kan het er flink druk zijn heb ik begrepen. Nu het weer niet zo best is, is het heerlijk rustig en heb ik de meeste paden voor mezelf. Ik wandel afwisselend over kleine kronkelende bospaden en dan weer over statige bomenlanen. Aan deze lanen kun je zien dat het vroeger is aangelegd als parkbos, later werd het productiebos maar daar is weinig meer van te zien doordat het helemaal teruggebracht is naar een natuurlijker, gevarieerd bos.

Aan de rand van het Rijsterbos ligt Pannenkoekenrestaurant Rijsterbosch, dat open is voor take-away. In dit statige landhuis worden niet alleen heerlijke pannenkoeken bereid, het is ook een B&B. Hier geniet ik van een heerlijke pannenkoek die mij weer energie geeft voor het volgende deel van de route.

Na het Rijsterbos wordt het landschap meer open en vlakker. Ik besluit een klein ommetje te maken en het dorp Bakhuizen te bezoeken. Hier staat de Sint Odulphuskerk, een bezoekje mag niet ontbreken op deze pelgrimage. Deze kerk werd in 1913-1914 gebouwd. In deze kerk wordt een reliek van St. Odulphus bewaard dat ieder jaar op 12 juni vereerd wordt tijdens een bedevaart vanuit het Russisch Orthodoxe klooster in het naastgelegen Hemelum.

Tot mijn verrassing is de kerk open en heb ik even de mogelijkheid om binnen te kijken en een kaarsje aan te steken.

Na Bakhuizen loop ik over een saaie weg naar Hemelum. Mijn ommetje verdient qua route geen schoonheidsprijs, maar ik ben wel heel blij dat ik het gedaan heb. In Hemelum loop ik langs het Russisch Orthodoxe klooster. Dit klooster werd eind 20e eeuw gesticht en is gewijd aan de Heilige Nicolaas van Myra, net als het St. Odulphusklooster dat vroeger in Hemelum stond. In dit klooster is ook een pelgrimsverblijf.

Wanneer ik voorbij het klooster loop zie ik een enorme zwarte wolk op mij afkomen, helaas is het klooster gesloten en kan ik daar niet schuilen. Al zoekend naar een andere schuilplaats zie ik ineens mijn vriend aan komen rijden. Hij is deze dagen mee, maar ziet het niet zo zitten om te wandelen. Daarnaast vind ik een pelgrimage alleen lopen ook veel fijner, omdat ik dan echt meer tot mezelf kom, wat voor mij de essentie is van pelgrimeren. Maar nu ben ik heel blij dat hij er is. Ik wacht de hagelbui af in de auto en ga daarna weer op pad.

De wind lijkt steeds harder te gaan waaien, maar misschien komt dat ook wel omdat ik inmiddels langs De Morra wandel, een groot meer boven Hemelum. In de app staat een oefening om even stil te zitten en 5 minuten niets te doen en alleen te focussen op je ademhaling. Ik ga aan de rand van het meer zitten, een beetje in de luwte en keer even helemaal naar binnen, heerlijk! De gedachten tuimelen over elkaar heen en ik laat het toe. Na een paar minuten merk ik dat mijn hoofd rustiger wordt en dat de oefening werkt.

Het is nog een klein stukje naar Koudum. Het meer laat ik achter me en over rustige wegen wandel ik verder. De route maakt een grote bocht om Koudum heen. Na 19 kilometer wandel ik langs de kerk van Koudum, de eerste etappe van deze pelgrimage zit er alweer op. 

Het is nog even wachten op de bus die mij terugbrengt naar Oudemirdum. Hier overnacht ik bij Hotel Boschlust, die ’s avonds een heerlijk driegangen keuzemenu bezorgen bij de kamer. Het smaakt prima en met een volle maag val ik snel in slaap, op naar de volgende dag!

Dag 2: Bellum en Moenia Perlae

Na een heerlijk ontbijt wandel ik vanaf het hotel naar de bushalte. De bus brengt mij naar de halte Vinkebuorren. Ik loop een klein stukje van de etappe Bellum, die eigenlijk start in Oudemirdum, maar vanaf Vinkebuorren een prima startpunt met het ov is om hem als aanlooproute naar de etappe Moenia Perlea te gebruiken.

Ik loop dus circa drie kilometer van de etappe Bellum, door het weidse en uitgestrekte Friesland zoals ik het ken. Het voelt heel anders dan de etappe van gisteren, waarvan de eerste helft mij meer deed denken aan het coulisselandschap van de Achterhoek. Over rustige landwegen wandel ik al vrij snel Wijckel binnen. In de kerk van Wijckel ligt het praalgraf van Menno Coehoorn. Menno streedt in verschillende legers en was bedenker van verschillende vestingwerken en linies. Een van zijn werken is nu nog zichtbaar is in de huidige vesting Sloten. Helaas is de kerk gesloten en kan ik het praalgraf van Menno Coehoorn niet bekijken. 

In Wijckel start de etappe Moenia Perlae die mij in 16 kilometer naar Balk brengt. Met een enorme bocht loop ik eerst naar Sloten. Het voelt in eerste instantie een beetje onnodig om zo om te lopen, maar wanneer ik bij de Ee kom snap ik het helemaal. Over een gravel fietspad langs het water, waar het riet wuift in de wind en de meerkoeten en eenden rustig zwemmen is het heerlijk wandelen. Een bankje nodigt uit om even te gaan zitten en na te denken. Waarom heb ik vandaag zo’n moeite met omlopen? Wat zegt dit over waar ik nu sta in mijn leven? Vragen waar ik niet direct het antwoord op weet, maar die ik wel meeneem tijdens mijn verdere wandeling.

In Sloten word ik opgewacht door Stadsomroeper Pieter Haringsma. Hij neemt mij mee door het kleinste stadje van Friesland. Laat mij zien hoe de vestingwerken zijn opgebouwd en vertelt honderduit over de geschiedenis. Sloten is in de 13e eeuw ontstaan en groeide al snel uit tot een welvarend stadje. Dit kwam omdat het op de kruising lag van twee belangrijke handelsroutes over water en land.

De stadsomroeper vertelt mij ook hoe de Spanjaarden in 1588 probeerden de stad te veroveren. De Spanjaarden kochten een schipper van een bierschip om en verstopten zich in het ruim zodat ze ongezien de stad in kwamen. Een oplettende stadswacht ontdekte dit en sloeg alarm en de Stadsschutterij wist de Spanjaarden te overmeesteren. Eens in de drie jaar wordt dit stukje geschiedenis nagespeeld tijdens het Historische Kijkfeest Sloten.

Net buiten de vestingwal staan waslijnen rondom de stad. Vroeger hingen de huisvrouwen hier hun was te drogen/bleken. In de stad was er namelijk weinig ruimte voor wind en zon. Deze traditie wordt in ere gehouden en op een mooie zonnige dag kan het zomaar zijn dat een huidige bewoner van de stad de was hier te drogen hangt.

In het Museum Sloten leer je nog veel meer over de geschiedenis van dit mooie stadje. En je kunt er een prachtige tentoonstelling over de toverlantaarn, de voorloper van de diaprojector en fotografie, bewonderen. Ben je in Sloten en zijn de musea weer open, dan is het de moeite waard om dit museum te bezoeken.

Ik neem afscheid van Pieter de stadsomroeper en wandel nog een extra rondje door de straatjes voor ik mijn lunch afhaal bij restaurant De Zeven Wouden. In het zonnetje aan het water geniet ik van een heerlijk broodje voor ik weer verder wandel over het St. Odulphuspad.

Ver na de middag wandel ik weer door. Ik heb nog maar 6 kilometer gehad, dus moet nog een flink stuk! Met ferme pas stap ik door richting het Slotermeer. Hier wandel ik over een prachtige grijsdijk met rechts uitzicht over het meer en links graslanden en een enkele boerderij. Ik zie de kerktoren van Balk al opdoemen.

Onderweg naar Balk komt er weer een bezinningsmomentje voorbij in RoutAbel. Ik krijg de opdracht om aandacht te hebben voor de lichamelijke gewaarwording. Deze oefeningen die zo nu en dan tussendoor komen helpen me echt even terug te gaan naar mezelf en het hier en nu, fijn!

De weidsheid van de graslanden en meren laat ik weer even achter me als ik door de bossen van Landgoed De Mottekamp wandel. De Mottekamp is een oud jachthuis. Het huis spot ik helaas niet, maar ik spot wel het jonge groen en de bloesem, de lente staat op springen!

Vermoeider dan gisteren sta ik in Balk te wachten op de bus naar Sneek. Het St. Odulphuspad bestaat grotendeels uit verharde paden en wegen. Ik merk dat mijn voeten hier minder aan gewend zijn en dus vermoeider zijn dan normaal. Gelukkig ligt het hotel in Sneek niet ver van de bushalte.

De kamer in de Stadsherberg Sneek is voorzien van een klein keukentje, superhandig! Brasserie Koperen Kees bezorgt een tasje geluk met een heerlijk viergangendiner met asperges dat we zelf opwarmen op de kamer. Mijn vriend heeft een flesje wijn geregeld en ik zak in de stoel en geniet van al het lekkers na deze zware, maar mooie wandeldag.

Dag 3: Campanarium

Vanuit Sneek pak ik de trein naar Mantgum voor de laatste dag pelgrimeren op het St. Odulphuspad. Vandaag wandel ik in de Greidhoeke met uitgestrekte weilanden en mooie terpdorpjes. Campanarium betekent klokkentoren, deze etappe heeft deze naam gekregen omdat je continu verschillende kerkklokken in het landschap ziet. 

Wanneer ik begin met wandelen merk ik dat ik moe ben, niet zoveel zin heb en een beetje opzie tegen weer een aantal uur vechten tegen de elementen (sneeuw, hagel en vooral de harde wind). Ik loop een beetje te mokken… Maar dan valt mijn oog op een happy stone op een paal. Happy stones worden door mensen beschilderd en buiten neergelegd om een glimlach op iemand zijn gezicht te toveren. Missie geslaagd. Met een grote glimlach neem ik het steentje mee op pad.

Vandaag wijkt de route in RoutAbel behoorlijk af van de route met knooppunten. Ik besluit de route in de app te volgen. Na een rondgang om Mantgum wandel ik de weilanden in, over een oud kerkenpad. Al snel loop ik het dorpje Jorwerd in. Dit dorp werd landelijk bekend door het boek ‘Hoe God verdween uit Jorwerd’ van schrijver Geert Mak. 

Bij de kerk van Jorwert zie ik dat dit een refugio is. Een refugio is een eenvoudige slaapplaats voor pelgrims. Er zijn dertien Friese kerken die meedoen aan het project ‘Overnachten in Friese kerken’ van Santiago aan het Wad en Stichting Alde Fryske Tsjerken. Verwacht geen luxe, je krijgt een veldbedje en moet zelf een slaapzak meenemen. Kookgelegenheid en een douche ontbreken. Maar als pelgrim heb je niet veel nodig. Bij mijn volgende pelgrimstocht in Friesland ga ik dit uitproberen besluit ik.

Ik wandel verder naar Funs. Hier stopt de weg en is er alleen een fietspad en een oud kerkenpad die naar de volgende dorpen lopen. Doordat ik niet goed kijk, kies ik het verkeerde pad. Pas als ik in het volgende dorp ben kom ik erachter dat ik fout zit… Ik ben naar Bears gewandeld in plaats van Hilaard… 

Tijd om terug te lopen heb ik niet, want ik heb een afspraak met de boswachter voor een weidevogelexcursie. Gelukkig is mijn vriend in de buurt en biedt me aan om me weer op de route af te zetten met de auto. 

Zodra ik weer verder wandel over kleine paden bedenk ik me wat dit pad me wil vertellen. Waarom liep ik fout? Dat gebeurt mij bijna nooit! Maak ik een verkeerde keuze in de richting van mijn bedrijf? Of is het een les van mij om te leren hulp te accepteren?

Pfoe, pittige overdenkingen terwijl ik tegen de wind in aan het beuken ben. Ik wandel naar Boksum en door naar Blessem. Daar vind ik in de luwte van de kerk een picknickbank waar ik even de tijd neem om te lunchen. Vandaag wandel ik ook weer veel over verharde paden, maar het zijn voornamelijk smalle fietspaden door de graslanden waar geen auto’s komen en het heerlijk rustig is. Rond me heen zie ik continu kerktorens en doordat de route steeds draait, raak ik mijn oriëntatie steeds kwijt. Ik hou de app nauwlettend in de gaten, want ik wil niet weer fout lopen. 

Er volgt echt een heel mooi stuk door een weidevogelgebied. Ik zie grutto’s, kieviten en veldleeuweriken. Aangekomen bij een vogelkijkhut barst er net weer een bui los, mooi plekje om even te schuilen.

Na dit weidevogelgebied wandel ik langs de Bolswardertrekvaart naar Leons waar ik boswachter Hanneke van Natuurmonumenten ontmoet. Samen lopen we een stuk de Lyonserpolder in om weidevogels te spotten. Dit weidevogelgebied wordt deels door Natuurmonumenten beheerd en deels door particuliere boeren. 

Door de harde wind blijven veel vogels op hun nest zitten, ze durft het niet aan met mij van het pad te gaan omdat we mogelijk het paar en broedproces dan verstoren. Ze vertelt over het waterbeheer waar ze hier jarenlang mee bezig zijn geweest om dat goed te krijgen. Maar ook over de bijzondere natuur, de geulen en glooiingen die zo belangrijk zijn voor de rijke flora en fauna in dit gebied. Als we achterom kijken zien we dat Leons een typisch terpdorp is. Vroeger lag heel het dorp op de terp, nu alleen de kerk nog. Dit komt doordat de vruchtbare grond afgegraven werd voor de verkoop. Het Jabikspaad loopt dwars door dit gebied van Leons naar Jorwerd (waar ik eerder vandaag was)

Vanaf mei worden er weer weidevogelexcursies gegeven in dit gebied.

Het is nog een paar kilometer naar het eindpunt van vandaag. Diep verzonken in gedachten stap ik voort. Ik ben zo diep in gedachten dat ik de laatste bui die rap op mij afkomt niet zie. Ter afsluiting trek ik nog eenmaal mijn capuchon over mijn hoofd. 

Op het eindpunt van deze etappe van het St. Odulphuspad word ik opgewacht door Odulphus 😉 Harold Visser, één van de grondleggers van deze route heeft voor de gelegenheid zijn monnikspij aangetrokken. Hij voorziet mijn stempelkaart van stempels (doordat veel dicht was heb ik ze onderweg niet kunnen halen) en geeft mij een mooi aandenken aan de tocht.

Het was een heerlijke pelgrimage, waarin ik af heb moeten zien, mooie inzichten heb gekregen en heb mogen ervaren hoe afwisselend Waterland van Friesland is. Dit smaakt naar meer!

Wil je ook het St. Odulphuspad gaan wandelen? Bestel dan hier de wandelgids.

Benieuwd naar andere wandelingen in Friesland, kijk dan eens op de site van VVV Waterland van Friesland.

Dit blog kwam tot stand in samenwerking met VVV Waterland van Friesland.

LEAVE A COMMENT

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Latest comments
  • Wat een bijzondere dagen, bedankt dat je ons daarin zo meeneemt. Zo’n pelgrimsroute is echt meer dan zomaar een wandeling. Hoe werkt de app precies, trekt dat niet veel van je telefoonbatterij?

  • In juli ga ik hem ook lopen, er is weinig over te vinden al geeft het boek.mij wel veel informatie.
    Leuk om jouw ervaring te lezen